ASY OSZCZĘDNOŚCIOWE - jako instytucje o lokalnym zakresie działania, stykały się bezpośrednio z naj­szerszymi warstwami społecznymi i wpływały na rozwój życia gospodarczego w regionie. Opierając się na wzorach kas w innych krajach i doceniając ich korzystny wpływ na życie gospodarcze, stop­niowo dostosowywano je do potrzeb wszystkich oszczędzających i do wykonywania różnych opera­cji kredytowych czynnych, dzięki kapitałom złożo­nym w ich skarbcach w formie wkładów. Wzbudza­ło to zainteresowanie społeczeństwa komunalnymi kasami oszczędności, co w konsekwencji przyczy­niało się do powstawania coraz to nowych placó­wek. Banki i kasy oszczędnościowe gromadzą rozproszone oszczędności indywidualne i najczęściej udzielają na ich podstawie kredytów (w tym kredytów konsumpcyjnych) lub korzystanie lokują zgromadzone zasoby. Często banki te działają w powiązaniu z urzędami pocztowymi, które dysponują gęstą siecią placówek. Od banków oszczędnościowych należy odróżnić nie bankowe instytucje lokacyjne, trudniące się lokowaniem powierzonych im oszczędności w papierach wartościowych i innych korzystnych lokatach(np. „Pioneer”). Kasy oszczędności są bankami, których działalność nakierowana jest w pierwszym rzędzie na wspieranie skłonności do oszczędzania, ale realizującymi jednocześnie inne rodzaje usług bankowych. Są zatem bankami realizującymi określone zadania społeczne: stwarzają warunki do dokonywania bezpiecznych lokat pieniężnych, przez co przyczyniają się do pobudzenia i wspierania skłonności do oszczędzania. umożliwiają ludności korzystanie z kredytów, nastawiając się przy tym głównie na udzielanie kredytów stanowi średniemu i ekonomicznie słabszym grupom ludności. Podstawową zasadą ich działalności nie jest osiąganie zysku, lecz realizacja zadań społecznych. Działalność kas oszczędności powinna jednak przynosić zysk w celu zabezpieczenia podstaw ich funkcjonowania. Zadaniem kas oszczędnościowych jest ścisłe powiązanie działalności tych instytucji z potrzebami drobnych wytwórców i gospodarstw domowych, a także samorządów. Równocześnie muszą to być jednostki rentowne, zainteresowane wynikami swej działalności. Podstawowe założenia organizacji systemu kas oszczędnościowych można scharakteryzować następująco : Kasy oszczędnościowe są samodzielnymi bankami uniwersalnymi, tj. mogącymi dokonywać wszystkich operacji przewidzianych prawem bankowym; Organem założycielskim kas oszczędnościowych są samorządy lokalne, one ustalają statut kasy oraz wybierają jej radę; Rada złożona z przedstawicieli samorządu oraz w części z pracowników kasy wybiera zarząd kasy, ustala główne warunki jej działalności oraz decyduje o otwarciu oddziałów; Zarząd prowadzi bieżącą działalność kasy; Kasy oszczędnościowe prowadzą z jednej strony działalność typu uniwersalnego banku, który gromadzi oszczędności oraz udziela kredytu zwłaszcza dla drobnych przedsiębiorców i gospodarstw domowych, z drugiej strony – udziela kredytu samorządowi, a także częściowo przeznacza zysk do kasy gminy; Nadzór nad kasami oszczędnościowymi sprawuje lokalna władza wykonawcza, nadzór bankowy zaś jest sprawowany przez bank centralny lub odpowiedni urząd państwowy; Centralami finansowymi kas oszczędnościowych są banki komunalne, do których funkcji należy obsługa obrotu żyrowego, udzielanie kredytu kasom oszczędnościowym, obsługa kredytów konsorcjalnych dla samorządów oraz obsługa emisji obligacji. Kasy oszczędności posiadają strukturę 2- lub 3-szczeblową: instytucja ogólnokrajowa – centrala, instytucja regionalna – region, województwo, kasa oszczędności – powiat, gmina, miasto. Kasy oszczędności są często instytucjami publiczno-prawnymi. W niektórych krajach występują jako prywatne kasy oszczędności. Kasy oszczędności w formie instytucji prawa publicznego tworzone są przez państwo i jego jednostki terytorialne. Posiadają one osobowość prawną. Odpowiedzialność za zobowiązania kas oszczędności ponoszą ich właściciele. Nawet, gdy kasy oszczędności dysponują kapitałem własnym, odpowiedzialność państwa za ich zobowiązania przekracza jego wartość. Dla zapewnienia bezpieczeństwa kas oszczędności wprowadzane są często ograniczenia ich działalności: mogą one realizować jedynie działalność określoną w statucie, nie są dozwolone związane z ryzykiem operacje dewizowe i operacje papierami wartościowymi, nie jest dozwolone posiadanie udziałów poza sferą działalności kas, kredyty mogą być udzielanie jedynie osobom i przedsiębiorstwom posiadającym siedzibę na terenie działania kasy. Pozostając w zgodzie ze swoimi statutami kasy oszczędnościowe mogą jednak realizować wszystkie rodzaje działalności bankowej. W związku z tym są bankami uniwersalnymi. Podstawową sferą działalności kas oszczędności pozostaje jednak gromadzenie wkładów oszczędnościowych. Są to w przeważającej mierze wkłady krótkoterminowe. Kasy nastawione są przede wszystkim na udzielanie kredytów konsumpcyjnych dla grup społecznych o niskich i średnich dochodach. Ważną sferą działalności kas oszczędności jest kredytowanie budownictwa mieszkaniowego. Ponieważ zgromadzone depozyty z reguły przewyższają w kasach skale udzielanych kredytów, dokonują one lokat zgromadzonych zasobów w papierach wartościowych oraz w innych bankach. Klientami kas oszczędności są przede wszystkim osoby prywatne. Osoby te korzystając z usług bankowych cenią sobie łatwość i wygodę dostępu do nich. Z tego względu kasy starają się być blisko klienta. Rozwijają zatem gęstą sieć placówek. wraz z ich liczbą rośnie prawdopodobieństwo, że zlecenia pochodzące od płatnika będą realizowane na rzecz odbiorcy posiadającego rachunek w tym samym banku. Dzięki temu bank unika konieczności korzystania z limitowanych kredytów banku centralnego w razie niedostatecznej płynności oraz względnie drogich środków dostępnych na rynku międzybankowym. Z korzyściami związanymi z rozbudowaną siecią placówek wiążą się jednak wady w postaci wysokich kosztów rzeczowych i osobowych ich utrzymania.